حجتالاسلام مجید بهشتی، معاون رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با اشاره به سخنی از امیرالمؤمنین علی(ع) درباره جایگاه علم و دانش اظهار کرد: کسی که با علم باشد، قدرتمند و پیروز است و کسی که از علم فاصله بگیرد، مغلوب میشود. این مسئله تنها در حوزه نظامی مطرح نیست، بلکه در حوزههای اجتماعی و غیرنظامی نیز صدق میکند.
معاون رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران افزود: اگر علم را به عنوان یک قدرت و حتی به تعبیر نظامیتر به عنوان نوعی پدافند در نظر بگیریم، چه در حوزه آفند و چه در حوزه دفاع، دانش و آگاهی به ما کمک میکند تا برای حل مسائل با قدرت و توان بیشتری عمل کنیم.
وی ادامه داد: در حوزه مسائل اجتماعی و بهویژه آسیبهای اجتماعی، موضوع بازماندگی از تحصیل یک مسئله جدی است. اگر بخواهیم موضوع را به زبان ساده بیان کنیم، باید گفت وقتی کودک از علم فاصله میگیرد و از تحصیل دور میشود، در واقع سیستم ایمنی او را خاموش کردهایم. وقتی این سیستم ایمنی خاموش شود، کودک دیگر در برابر آسیبهایی که در اطراف او وجود دارد، ایمنی لازم را ندارد.
حجتالاسلام بهشتی با بیان اینکه آسیبهای اجتماعی معمولاً یکباره ایجاد نمیشوند، تصریح کرد: اگر برای این خاموش شدن سیستم ایمنی برنامه و راهکاری داشته باشیم و از همان ابتدا نسبت به آن هوشیار باشیم، مسیر متفاوت خواهد بود؛ اما غالباً چنین اتفاقی رخ نمیدهد و وقتی کودک از آموزش و آگاهی فاصله میگیرد، به تدریج در معرض آسیبهای مختلف قرار میگیرد.
وی گفت: این آسیبها میتوانند در طول زمان همراه کودک رشد کنند و در نهایت به بحرانهای اجتماعی مانند اعتیاد، کودککاری، تکدیگری و آسیبهای مشابه منجر شوند. بنابراین باید بپذیریم که علم، دانش و آگاهی از عوامل مهم در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی است.
مدرسه فقط محل آموزش دروس نیست
معاون رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران با تأکید بر ضرورت توجه خانوادهها و دانشآموزان به اهمیت مدرسه اظهار کرد: گاهی دانشآموزان تصور میکنند اگر مدرسه نروند یا درس نخوانند اتفاق خاصی رخ نمیدهد و برخی خانوادهها نیز ممکن است تصور کنند مدرسه صرفاً محلی برای یادگیری فارسی، ریاضی و علوم است، در حالی که مدرسه یک محیط اجتماعی کوچک است.
وی افزود: کودک در مدرسه علاوه بر اینکه در معرض علم و دانش قرار میگیرد، زندگی اجتماعی را نیز یاد میگیرد و با مجموعهای از رفتارها، روابط، مسئولیتها و مهارتها مواجه میشود. بنابراین دور شدن کودک از مدرسه صرفاً به معنای از دست دادن چند درس نیست، بلکه او را از یک محیط مهم اجتماعی و تربیتی نیز دور میکند.
حجتالاسلام بهشتی با اشاره به روایتی که درباره اهمیت علم به امیرالمؤمنین(ع) نسبت داده میشود، گفت: اگر خداوند بخواهد کسی را خوار کند و جایگاه او را از او بگیرد، علم و دانش را از او میگیرد. این مسئله نشان میدهد که آگاهی و دانش تا چه اندازه در جایگاه انسان اهمیت دارد.
بازمانده از تحصیل چه کسی است؟
وی درباره تعریف کودک بازمانده از تحصیل توضیح داد: در فرایند آموزش کودک، طبق قانون، آموزش اجباری است و کودک باید در این فرایند قرار بگیرد. بنابراین اگر کودکی در سن قانونی از آموزش و تحصیل محروم باشد و در فرایند آموزش قرار نگیرد، بازمانده از تحصیل محسوب میشود.
معاون شهرداری تهران ادامه داد: بازماندگی از تحصیل لزوماً به این معنا نیست که کودک از ابتدا وارد مدرسه نشده باشد؛ ممکن است کودکی در کلاس اول یا دوم تحصیل خود را آغاز کند، اما بعد از مدتی مدرسه را رها کند و تا دوره متوسطه دوم ادامه تحصیل ندهد. چنین دانشآموزی نیز از منظر جامعهشناختی در شمار بازماندگان از تحصیل قرار میگیرد.
وی تأکید کرد: از نظر قانونی، مسئولیت آموزش و حمایت از این کودکان بر عهده مجموعه نهادهای مرتبط است و خانواده و دستگاههای آموزشی و حمایتی باید تمام تلاش خود را انجام دهند تا کودک از تحصیل محروم نشود.
حمایت از کودک کار در خیابان، حمایت واقعی نیست
حجتالاسلام بهشتی با اشاره به پدیده کودککاری گفت: اگر کودک کاری را در خیابان میبینیم، باید او را به سمت آموزش و حمایت واقعی هدایت کنیم، نه اینکه صرفاً از حضور او در خیابان حمایت کنیم. حمایت در خیابان در واقع یک خطاست که متأسفانه گاهی به دلیل غلبه احساسات و کمبود آگاهی مردم رخ میدهد.
وی افزود: بسیاری از افراد نمیدانند اقدام درست در چنین شرایطی چیست. انسان با دیدن یک کودک در خیابان ممکن است تحت تأثیر احساسات قرار گیرد و بخواهد به او کمک کند، اما باید توجه داشته باشیم که کمک صحیح، رساندن کودک و خانواده او به مسیر حمایتهای واقعی و نهادهای مسئول است.
معاون رفاه و خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران برای توضیح این موضوع به مثالی اشاره کرد و گفت: زمانی در کنار یکی از دوستانم بودم. فردی زحمت کشیده و تعدادی جوراب بافته بود و برای فروش آورده بود. دوستم او را صدا کرد و مقداری پول به او داد و آن فرد نیز رفت. به دوستم گفتم وقتی آن فرد زحمت کشیده، محصولی تولید کرده و برای فروش آورده، در واقع دارد میگوید که من محصولی تولید کردهام و میخواهم آن را بفروشم؛ بنابراین اگر میخواهی پول بیشتری به او بدهی، اشکالی ندارد، اما محصولش را از او خریداری کن تا آن فرد نیز احساس مفید بودن داشته باشد.
وی تصریح کرد: گاهی این اتفاقات به دلیل ناآگاهی رخ میدهد. درباره کودک کار نیز باید همین نگاه را داشته باشیم. به جای اینکه حمایت ما باعث ماندگاری کودک در خیابان شود، باید او را هدایت کنیم تا به حمایت اصلی و جایگاه درست خود برسد.
حمایت نادرست، مانع توانمند شدن کودک میشود
حجتالاسلام بهشتی گفت: کرم ابریشم پیلهای به دور خود میتند و در نهایت از داخل این پیله به پروانهای زیبا تبدیل میشود. زمانی که پروانه میخواهد پیله را بشکند، ممکن است انسان با دیدن سختی کار تصور کند که باید به آن کمک کند و پیله را برایش باز کند.
وی ادامه داد: اگر انسان پیله را برای پروانه باز کند، ممکن است پروانه زیبایی را ببیند که بالهایش را باز کرده است، اما دیگر توان پرواز نداشته باشد؛ چراکه آن سختی و تلاش برای خروج از پیله بخشی از فرایند توانمند شدن او بوده است.
معاون شهرداری تهران افزود: برخی حمایتهایی که امروز در خیابان از کودکان انجام میدهیم، شبیه همین کار است؛ یعنی ما پیله را برای آنها باز میکنیم، اما امکان رشد و توانمند شدن را از آنها میگیریم. حمایت باید در جای خودش انجام شود. باید کودک را همراه خانوادهاش به مسیر درست ببریم و نهادهای متولی نیز در محیط خانواده از کودک حمایت کنند.
آسیبهای اجتماعی ناگهانی ایجاد نمیشوند
وی با تأکید بر اینکه آسیب اجتماعی یک اتفاق تصادفی و ناگهانی نیست، اظهار کرد: آسیب اجتماعی یکباره رخ نمیدهد؛ قطعاً ریشهها و مقدماتی از قبل شکل گرفته است. ممکن است مردم ظهور و بروز یک آسیب را ناگهان مشاهده کنند، اما مسیر شکلگیری آن معمولاً از مدتها قبل آغاز شده و بخشهایی از آن از دید جامعه پنهان مانده است.
حجتالاسلام بهشتی گفت: برخی آسیبها در معرض دید عمومی قرار دارند، اما برخی دیگر مانند بازماندگی از تحصیل کمتر دیده میشوند و به همین دلیل آگاهی عمومی نسبت به آنها پایینتر است. بازماندگی از تحصیل در واقع مسئلهای است که زیر پوست شهر جریان دارد.
اختلاف آماری دستگاهها درباره بازماندگان از تحصیل
وی درباره آمار کودکان بازمانده از تحصیل نیز گفت: برای شناسایی این کودکان، یک فرمول مشخص وجود دارد. سازمان ثبت احوال اطلاعات کودکانی را که متولد شدهاند و باید در سن تحصیل وارد مدرسه شوند، در اختیار دارد و آموزش و پرورش نیز آمار دانشآموزانی را که ثبتنام کردهاند، اعلام میکند. تفاضل این دو مجموعه داده میتواند تصویری از تعداد بازماندگان از تحصیل ارائه دهد.
معاون رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران افزود: با این حال، یکی از مشکلات موجود، اختلاف آماری میان دستگاهها و مراجع مختلف است. یک وزارتخانه آماری اعلام میکند، سامانهای که به عنوان مرجع شناسایی بازماندگان از تحصیل مورد قبول آموزش و پرورش است، آمار دیگری ارائه میدهد و در سطح جامعه نیز مشاهدات میدانی مردم ممکن است تصویر متفاوتی نشان دهد.
وی تأکید کرد: همین اختلاف آماری خود به یک مسئله تبدیل شده است و برای کنترل، پیشگیری و کاهش بازماندگی از تحصیل، ابتدا باید این اختلافها برطرف و یک آمار دقیق و مورد توافق دستگاههای مختلف ایجاد شود.
استفاده از الگوهای غربی بدون بومیسازی، خطاست
حجتالاسلام بهشتی با اشاره به ضرورت همکاری دستگاههای مختلف برای حل آسیبهای اجتماعی اظهار کرد: امام شهید ما دغدغه آسیبهای اجتماعی را بسیار فراتر از یک موضوع اداری و سازمانی میدانستند و در تعابیری، افراد گرفتار آسیبهای اجتماعی را «عائله» جامعه و حتی خواهران، برادران و فرزندان خود میدانستند.
وی افزود: این نگاه میتواند مبنای حل مسائل اجتماعی قرار گیرد؛ چراکه وقتی فرد آسیبدیده را عضوی از جامعه و خانواده خود بدانیم، دیگر نمیتوانیم نسبت به او بیتفاوت باشیم.
معاون شهرداری تهران با تأکید بر اینکه نباید الگوهای غربی را بدون توجه به شرایط جامعه ایران الگو قرار داد، گفت: ما کشوری با تمدن غنی، سابقه فرهنگی و ظرفیتهای علمی گسترده هستیم و باید از دانش و تجربه موجود در جهان استفاده کنیم، اما آن را با زبان، فرهنگ و زیستبوم خودمان تطبیق دهیم.
وی تصریح کرد: اینکه یک مدل غربی را بدون بومیسازی و بدون توجه به شرایط زندگی و فرهنگ جامعه خودمان برداریم و برای حل آسیبهای اجتماعی استفاده کنیم، خطاست. ممکن است یک الگو در جای دیگری جواب داده باشد، اما الزاماً همان الگو بدون تطبیق با شرایط جامعه ما کارآمد نخواهد بود.
حوزه و دانشگاه باید در کنار یکدیگر قرار گیرند
حجتالاسلام بهشتی با تأکید بر اینکه این سخنان به معنای رد استفاده از دانش و تجربه جهانی نیست، گفت: علم، قدرت است و ما باید از دانش استفاده کنیم؛ اما استفاده از دانش باید همراه با فهم و بومیسازی باشد.
وی افزود: یکی از راهکارهای مهم برای این مسئله، استفاده همزمان از ظرفیت حوزههای علمیه و دانشگاههاست. دانشگاه باید در حوزه آسیبهای اجتماعی ورود کند و از ظرفیت علمی خود استفاده کند و در کنار آن، حوزه علمیه نیز باید در این فرایند حضور داشته باشد.
معاون رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران ادامه داد: وقتی این دو ظرفیت در کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتوان گفت برای حل مسائل اجتماعی از یک روش اصولی و متناسب با فرهنگ و زیستبوم جامعه استفاده کردهایم.
وی خاطرنشان کرد: ما در سازمان رفاه، خدمات و مشارکتهای اجتماعی شهرداری تهران نیز این مسیر را دنبال میکنیم. از حوزه علمیه دعوت کردهایم تا در این موضوع به ما کمک کند و از اعضای هیئت علمی دانشگاهها نیز دعوت کردهایم تا در کنار مجموعه مدیریت شهری برای حل این معضل اجتماعی مشارکت داشته باشند و خوشبختانه هر دو مجموعه با علاقه و جدیت در حال همکاری هستند.
حل آسیبهای اجتماعی به «هماهنگی» و «همآهنگی» نیاز دارد
حجتالاسلام بهشتی در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری میان دستگاهها، گفت: اگر بخواهم تمام این بحث را در دو کلمه خلاصه کنم، باید بگویم «هماهنگی و همآهنگی»؛ ما برای حل آسیبهای اجتماعی نیاز داریم که با یکدیگر هماهنگ شویم.
وی افزود: ابتدا باید وظیفه خود را بدانیم و مشخص کنیم که چه کاری باید انجام دهیم و پس از آن نیز لازم است اقدامات دستگاهها با یکدیگر همآهنگ باشد. هر دو موضوع مهم است، اما غالباً ما هماهنگ هستیم ولی همآهنگ نیستیم و این مسئله یکی از موانع مهم در مسیر حل آسیبهای اجتماعی است.
انتهای پیام/
نظر شما